Jump to content

Owuo

Ɛfi Wikipedia
Wɔatwerɛ nsɛm wei ɛwɔ Asante kasa mu
onipa nnope

OWUO

[sesa]

Onipa biara wɔ ɔkra, mogya, honam nnompe ne sunsum. Ɔkra ne sunum yi na wakura onipadua yi. Ɛkɔba sɛ ɔkra yi ne subsum yi tete mu pɛ na ɛkyerɛ sɛ onipa no awu[1].

OWUO FAREBAEƐ

[sesa]

Yei yɛ asɛm a ne ho anoyie nhyɛ da nsi pi. Twerɛ Krɔnkrɔn kyerɛ yɛn sɛ ɛnam onipa asoɔden so nti na ɔdomankoma de owuo domee no. Akanfoɔ bu owuo sɛ ɛyɛ ade kɛseɛ. Wɔkyerɛ se ɛyɛ onipa akwantuo a ɛtwa toɔ wɔ ne wiase asetena mu. Wɔgye di sɛ onipa wu a, na ɛnsaeɛ. Ɔsan kɔtoɔ ne bra so wɔ asamando[2].

OWUO AHODOƆ

[sesa]

OWU PA: (Natural Death)

[sesa]

Se obi to ne kɔn wu a, ɛyɛ owu pa. Sɛ obi tɛto ne kɔn awu no ne sɛ; ɔbɛyare awu, ɔbɛnyini na wawu.Yei yɛ owuo bi a Akanfoɔ susu sɛ nsamanfoɔ ankasa na wɔato wɔn nsa afrɛ no[3].

AHODƆMDIE (SUICIDE)

[sesa]

Yei yɛ owuo bi a Akanfoɔ susu sɛ ɛnnuruu bere a anka ɛsɛ sɛ obi wuo nanso wawu. Ɛno bi ne sɛ ; obi bɛsɛn ne ho homa, obi bɛnom aduro awu, obi bɛhyɛ da afa kwan foforɔ bi so agye n'ankasa nkwa afiri ne nsam.

AKWANHYIA-WUO (Accidental Death)

[sesa]

Yei ba wɔ berɛ a obi berɛ nsoeɛ anaasɛ ɔnyɛɛ n'adwene sɛ ɔpɛ sɛ owu nanso ɛnam akwanhyia bi nti ne nkwa afiri ne nsa. Saa owuo yi bi ne sɛ;dua bɛbu akum obi, obi bɛwu wɔ lɔre akwanhyia mu, sɛ obaa bi bɛko awoɔ atɔ, aprannaa bɛte asi obi so aku no, ne deɛ ɛkeka ho. Wɔbu yeinom nyinaa ne ahodɔmdie sɛ atɔfowuo. Saa owuo yi ba a, wɔnyɛ ayi pa, mmom, wɔyɛ atɔfo-yie[4].

Baabi a Mmoa Firi

[sesa]
  1. Kofi Agyekum (2006-12-31), "The Sociolinguistic of Akan Personal Names", Nordic Journal of African Studies (in English), vol. 15, no. 2, doi:10.53228/njas.v15i2.24, ISSN 1459-9465, retrieved 2025-08-28
  2. Kofi Agyekum (2010-06-30), "The Sociolinguistics of Thanking in Akan", Nordic Journal of African Studies (in English), vol. 19, no. 2, pp. 21–21, doi:10.53228/njas.v19i2.204, ISSN 1459-9465, retrieved 2025-08-28
  3. Emmanuel Antwi Fordjour, Osei Yaw Akoto, Maxwell Mpotsiah (2021-12-28), "Funeral Antagonism among the Akan: a focus on the death of a male", Journal of Indigenous and Shamanic Studies, vol. 2, no. 1, pp. 33–45, doi:10.10520/ejc-jiss_v2_n1_a2, retrieved 2025-08-28{{citation}}: CS1 maint: multiple names: authors list (link)
  4. Emmanuel Antwi Fordjour, Osei Yaw Akoto, Maxwell Mpotsiah (2021-12-28), "Funeral Antagonism among the Akan: a focus on the death of a male", Journal of Indigenous and Shamanic Studies, vol. 2, no. 1, pp. 33–45, doi:10.10520/ejc-jiss_v2_n1_a2, retrieved 2025-08-28{{citation}}: CS1 maint: multiple names: authors list (link)