Rosetta Stone
Rosetta Ɔbo no yɛ granodiorite stele a wɔakyerɛw ahyɛde bi a wɔde mae wɔ 196 A.Y.B wɔ Ɔhene Ptolemy V Epiphanes ananmu.Nkyerɛwee a ɛwɔ soro ne mfinimfini no wɔ tete misrifo kasa mu a wɔde hieroglyphic ne demotic nkyerɛwee di dwuma, bere a ase no wɔ tete hela kasa mu.Nsonsonoe nketenkete bi wɔ mmara no mu wɔ nkyerɛase abiɛsa no mu a ɛma Rosetta Ɔbo no yɛɛ ade titiriw a ɛbɛma wɔatumi akyerɛ misrifo nkyerɛwee ahorow no ase.
Wodii ɔbo no wɔ Helafo bere so, na wogye di sɛ mfiase no na wɔde akyerɛ wɔ asɔrefie bi mu ebia na ɛwɔ Sais.Ɛbɛyɛ sɛ wotu kɔɔ baabi foforo wɔ tete mmere no awiei anaasɛ wɔ Mamlukfo bere so no,na awiei koraa no wɔde yɛɛ adansi nneɛma wɔ Fort Julien a ɛbɛn Rashid (Rosetta) kurow a ɛwɔ Nil Delta no a wosii no mu.Franseni ɔsraani panyin Pierre-François Bouchard na ohuu no wɔ July 1799 mu wɔ Napoleon ɔsatu no mu wɔ Egypt.Ɛno ne Tete Misrifo kasa abien nkyerɛwee a edi kan a wɔsan nyae wɔ nnɛyi mmere yi mu, na ɛkanyan ɔmanfo pii anigye denam tumi a ɛwɔ sɛ ɛbɛkyerɛ nkyerɛwde a wɔde nkyerɛwde a ɛyɛ fɛ a wɔankyerɛ ase kan no ase no so.Ankyɛ na abo so mfonini ne plaster a wɔde ayɛ nneɛma fii ase dii akɔneaba wɔ Europa tete nneɛma akorae ne nhomanimfo mu.Bere a Britaniafo dii Fransefo so nkonim no, wɔde ɔbo no kɔɔ London wɔ nhyehyɛe a ɛwɔ Alexandria a wɔde wɔn nsa hyɛɛ wɔn nsa wɔ 1801 mu no ase.Efi 1802 no, ɛkame ayɛ sɛ wɔde akyerɛ baguam wɔ Britania Tete Nneɛma Akorae bere nyinaa na ɛno ne ade a wɔkɔ hɔ sen biara.
Ná wɔreyɛ ahyɛde no ho adesua dedaw bere a wotintim Hela nkyerɛwee no nkyerɛase a edi kan a edi kan wɔ 1803 mu no.[1]Jean-François Champollion de Misrifo nkyerɛwee a wɔbɛkyerɛ ase no too gua wɔ Paris wɔ 1822 mu;egyee bere tenten ansa na nhomanimfo retumi de ahotoso akenkan Tete Misrifo nkyerɛwee ne nhoma ahorow.Nkɔso atitiriw a wonyae wɔ decoding no mu ne gye a wogye toom sɛ ɔbo no de nkyerɛwee koro no ara nkyerɛase abiɛsa ma (1799);sɛ Demotic nkyerɛwee no de ɛnne nnyigyei nkyerɛwde dii dwuma de kyerɛw amannɔne din (1802);sɛ hieroglyphic nkyerɛwee no nso yɛɛ saa, na na ɛne Demotic (1814) no di nsɛ wɔ baabiara;na wɔde nnyigyei nkyerɛwde nso dii dwuma de kyerɛw Misrifo nsɛmfua a ɛwɔ hɔ ankasa (1822–1824).
Wohuu ahyɛde koro no ara asinasin afoforo abiɛsa akyiri yi, na mprempren wonim Misrifo nkyerɛwee a ɛte saa ara pii a ɛka kasa abien anaa kasa abiɛsa, .
- ↑ "Rosetta Stone", Wikipedia (in English), 2025-07-30, retrieved 2025-07-31