2024 Ghana Abatoɔ
- Wɔatwerɛ nsɛm wei ɛwɔ Asante kasa mu
| ||||||||||||||||||||
|
| ||||||||||||||||||||
Presidential election | ||||||||||||||||||||
| Turnout | 63.97% | |||||||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ||||||||||||||||||||
Results by region | ||||||||||||||||||||
| ||||||||||||||||||||
| Nhwɛsoɔ:Infobox legislative election | ||||||||||||||||||||
| Constitution |
|---|
2024 Ghana Abatoɔ no kɔɔ so Ɔpɛnimaa bosome no, ɛda a ɛtɔ so nson, afe mpem mmienu ne aduonu nnan no (December 7,2024).[1] Wɔtoo saa aba yi de yii manpanin foforɔ a ɔbɛdi ɔman Ghana so ne nnipa a wɔbɛkɔ mmarahyɛbadwafie a wɔn dodoɔ si ahaanu aduonson nsia (276 members). Ɔmanpanin a na ɔte akonnwa no so berɛ a saa abatoɔ yi kɔɔ so ne Nana Addo Dankwa Akuffo Addo. Na wantumi anyina bio sɛ wɔnto aba mma no ɛfiri sɛ na watwa mfeɛ nwɔtwe a ɔnni ho kwan sɛ ɔtena so sɛ manpanin bio.[2][3][4]
Kan Ɔmampanyin John Mahama, a ɔyɛ National Democratic Congress (NDC) kandifo no nyaa abatow dodow no ara, na onyaa nkonimdi a na enhia sɛ wɔtow aba mprenu. Mahamudu Bawumia, New Patriotic Party (NPP) a ɔredi tumi no kandifo no gye toom sɛ odii nkogu anɔpa wɔ abatow no akyi. Jane Naana Opoku-Agyemang, Mahama yɔnko a ɔretu mmirika no, yɛɛ abakɔsɛm sɛ ɔbaa a odi kan a wɔpaw no sɛ Ghana Ɔmampanyin Abadiakyiri.[5][6][7][8]
Wɔ mmarahyɛ bagua abatow mu no, NDC dii nkonim kɛse, na wodii nkongua 276 mu 184, bere a NPP nyaa nkongua 88, na wɔn a wɔde wɔn ho nso dii nkongua anan. Mmea dodoɔ a wɔpaw wɔn sɛ wɔnkɔ mmarahyɛ bagua mu no yɛ 40, sɛdeɛ ɛteɛ wɔ abatoɔ a atwam no mu (2020), a ɛkyerɛ sɛ mmaa a wɔyɛ mmarahyɛ bagua no mufoɔ ɔha mu nkyekyɛmu wɔ Ghana da so ara wɔ 15%, ɛyɛ dodoɔ a ɛba fam sene nkyɛmu a ɛwɔ Afrika Atɔeɛ mantam ketewa no mu (18%), Afrika asasepɔn so nkyɛmu (27%) ne wiase nyinaa nkyɛmu (27%)[9][10]
Abatow nhyehyɛe
[sesa]Wɔde nhyehyɛe a ɛwɔ afa abien no na ɛpaw Ghana Ɔmampanyin bere a wɔde abatow a edi kan a wɔatwam no paw Mmarahyɛ Bagua no mufo wɔ amansin a emufo yɛ biako mu . Wɔpaw wɔn baanu nyinaa sɛ wɔnyɛ adwuma mfe anan.[11][12]
Ɛsɛ sɛ wɔn a wɔfata sɛ wɔtow aba no yɛ Ghana man mma a anyɛ yiye koraa no wɔadi mfe 18, gye wɔn a wɔakyerɛ sɛ wɔabɔ dam a wɔayi wɔn hokwan afi wɔn nsam no nkutoo. Ɛsɛ sɛ wɔn a wɔpɛ sɛ wɔyɛ mmarahyɛ bagua no yɛ Ghana manfoɔ a anyɛ yie koraa no wɔadi mfeɛ aduonu baako na wɔte amansin bi mu anaa anyɛ yie koraa no wɔatena hɔ mfeɛ du no mu anum ansa na abatoɔ no reba.[13]
Mfitiase abatow
[sesa]New Patriotic Party
[sesa]New Patriotic Party a ɛdi tumi no buee wɔn din a wɔde bɛto mu no ano wɔ 26 May 2023, na wɔtoo wɔn din mu wɔ 24 June 2023. Wɔpaw wɔn a wɔpɛ sɛ wɔpaw wɔn no wɔ National Congress a wɔyɛɛ no 4 November 2023.[14] Nnipa bɛboro baanum de wɔn ho kɔhyɛɛ mu sɛ wɔbɛtu mmirika wɔ primaries no mu bere a kuw no frɛɛ sɛ wɔnyɛ Special Congress wɔ 26 August. Ɔmanpanyin Akufo-Addo a ɔdi tumi seesei no tuu fo sɛ ɛsɛ sɛ n’adwumayɛfoɔ kuo no mufoɔ a wɔhwehwɛɛ sɛ wɔbɛsi akan sɛ ɔmampanyin dibea no gyae wɔn dibea mu de wɔn adwene si wɔn ɔsatuo so, na ɛmaa nnipa dodoɔ bi gyae adwuma.[15][16]
Wɔn a wɔpɛ sɛ wɔyɛ Ɔmampanyin
[sesa]Nominee
- Mahamudu Bawumia,a ɔyɛ Ghana Ɔmampanyin Abadiakyiri a ɔwɔ hɔ mprempren[17][18]
Wɔayi afi hɔ wɔ primary mu
- Francis Addai-Nimoh, kan Mmarahyɛ Bagua no muni a ɔhwɛ Mampong so
- Owusu Afriyie Akoto a na ɔyɛ Ɔmanpanyin a ɔhwɛ Aduan ne Kuadwuma so ntɛm ara [19]
- Kennedy Agyapong, Mmarahyɛ Bagua no muni a ɔhwɛ Assin Central so [17]
- Kwabena Agyapong a na anka ɔyɛ Ɔmampanyin Nsɛm ho Amanneɛbɔfo ne Ɔman Ho Dɔ Kuw Foforo no Ɔkyerɛwfo Panyin [17]
- Boakye Agyarko a na ɔyɛ Ɔmanpanyin a ɔhwɛ Ahoɔden ne Petroleum so ntɛm ara [17]
- Joe Ghartey a na anka ɔyɛ Mmaranimfo Panyin ne Ɔsoafo a ɔhwɛ Keteke Nkɔso so [17]
- Kofi Konadu Apraku, kan Ɔmantam Nkitahodi Ho Ɔsoafo
- Alan Kyeremanten a na ɔyɛ Ɔmanpanyin a ɔhwɛ Aguadi ne Nnwuma so ntɛm ara [17]
- Kwadwo Poku, aguadifo [20]
Nsunsuansoɔ
[sesa]Sɛnea ɛbɛyɛ a wɔbɛtew wɔn a wɔpɛ sɛ wɔpaw wɔn no dodow so no, NPP yɛɛ Special Super Delegates Congress wɔ 26 August 2023, a ɛbɛpaw nnipa baanum a wɔsen biara a afei wɔbɛkɔ so asi akan wɔ primaries a etwa to wɔ November mu. Ɔmanpanyin Abadiakyiri Mahamudu Bawumia na ɔdii kan, na ɔnyaa abatoɔ 68%. Ɛyɛɛ ahwɛfoɔ pii nwonwa sɛ "maverick" MP Kennedy Agyapong, a ɔreyɛ ɔsatuo a ɛkasa tia Akufo-Addo nnisoɔ no kɛseɛ no, dii nea ɛtɔ so mmienu, na ɔdii NPP veteran Alan John Kyeremanten, a odii kan tuu mmirika sɛ Ɔmampanyin wɔ afe 2008 mu no so nkonim. Owusu Afriyie Akoto nyaa nea ɛto so anan, bere a Francis Addai-Nimoh ne Boakye Agyarko bɔɔ mu maa nea ɛto so anum, na ɛho behiae sɛ wɔyɛ akansi a ɛto so abien, a Addai-Nimoh dii nkonim, na ɛmaa nnipa baanum a wotwa to a wɔbɛpaw wɔn sɛ wɔbɛkɔ mfitiase akansi no.[21] Nanso, Kyeremanten de too gua sɛ ɔbɛtwe ne ho afi primaries no mu (akyiri yi obegyae NPP koraa na wafi n’ankasa kuw a ɛto so abiɛsa ɔsatu ase), na ogyaw nnipa baanan[22]
Manpanin Abatoɔ
[sesa]- Wɔn a wɔgyinaa sɛ manpanin no na wɔn dodoɔ ano si dummienu nanso wɔn mu deɛ wɔdii mu ntitiman pa ara yɛ manpanin dada John Dramani Mahama a ɔgyina ma kuo a wɔfrɛ no sɛ (NDC) ne manpanin bɛdiakyire Mahamudi Bawumia a ɔno nso gyina ma kuo a wɔfrɛ no sɛ (NPP). Wɔn a wɔgyinaa manpanin abatoɔ no ne;
- Dr. Mahamudu Bawumia ( New Patrotic Party- NPP)[23]
- John Dramani Mahama ( National Democratic Congress- NDC).
- Alan John Kwadwo Kyerematen (Independent)
- Nana Kwame Bediako (Independent)
- Kofi Akpaloo (Liberal Party of Ghana - LPG).
- Rev. Christian Kwabena Andrews (Ghana Union Movement - GUM)
- Hassan Abdulai Ayariga (All People's Congress - APC)
- Mohammed Frimpong (National Democratic Party - NDP)
- Akua Donkor (Ghana Freedom Party - GFP) – Ɔwuiiɛ ansa na wɔreto aba no.
- Nana Akosua Frimpomaa Sarpong-Kumankumah (Convention People's Party - CPP).
- Janet Asana Nabla (People's National Party - PNP).
- Bernard Mornah (People's National Convention - PNC).
- Daniel Augustus Lartey (Great Consolidated Popular Party - GCPP).
Mmarahyɛbadwafoɔ Abatoɔ
[sesa]Nnipa dodoɔ a wɔtoo wɔn so aba.sɛ mmmarahyɛbadwafoɔ no, na wɔn dodoɔ ano si ahaanu aduonson nsia. Na abatoɔ no kɔɔ so wieeɛ no, kuo a wɔfrɛ wɔn NDC no nyaa ɛmu ɔha aduɔwɔtwe mmiɛnsa, ɛna NPP kuo no nso nyaa mu aduɔwɔtwe nwɔtwe, ɛna kuo a wɔate wɔn ho no nyaa mu nnan. Na kyerɛ sɛ NDC kuo no na wɔnyaa mu kɛseɛ pa ara. Mmaa dodoɔ a wɔtoo aba yii wɔn no yɛ aduanan; na kyerɛ sɛ ɔha mu nkyekyɛmu dunnum.
Deɛ Ɛfiri mu Baeɛ
[sesa]Wɔtoo aba no wieeɛ no,manpanin dada John Dramani Mahama na ɔdi nkunim. Sɛdeɛ manpanin abatoɔ no kɔeɛ na wɔahyehyɛ no wɔ pono so wɔ fam ha no[24];
| Candidate | Running mate | Party | Votes | % | |
|---|---|---|---|---|---|
| John Mahama | Jane Naana Opoku-Agyemang | National Democratic Congress | 6,328,397 | 56.55 | |
| Mahamudu Bawumia | Matthew Opoku Prempeh | New Patriotic Party | 4,657,304 | 41.61 | |
| Nana Kwame Bediako | Maryam Esaka Kriesie | Independent (The New Force) | 84,478 | 0.75 | |
| Alan John Kyerematen | Kwame Owusu Danso | Independent (Movement for Change) | 31,202 | 0.28 | |
| Nana Akosua Frimpomaa | Wayoe Ghanamannti | Convention People's Party | 23,397 | 0.21 | |
| Hassan Ayariga | Samuel Mensah | All People's Congress | 17,461 | 0.16 | |
| Dan Lartey Jr. | [clarification needed] | Great Consolidated Popular Party | 16,673 | 0.15 | |
| Christian Kwabena Andrews | Evelyn Serwaa Bonsu | Ghana Union Movement | 16,461 | 0.15 | |
| Kofi Akpaloo | Elizabeth Sam | Liberal Party of Ghana | 5,219 | 0.05 | |
| Mohammed Frimpong | Christiana Collingwood Williams | National Democratic Party | 4,413 | 0.04 | |
| Kofi Koranteng | Emmanuel Semordzi | Independent | 3,320 | 0.03 | |
| George Twum-Barima-Adu | Nyaaba-Aweeba Azongo | Independent | 3,097 | 0.03 | |
| Akua Donkor (deceased) | Kwabena Agyeman Appiah Kubi | Ghana Freedom Party | 0 | 0.00 | |
| Total | 11,191,422 | 100.00 | |||
| Valid votes | 11,191,422 | 97.91 | |||
| Invalid/blank votes | 239,109 | 2.09 | |||
| Total votes | 11,430,531 | 100.00 | |||
| Registered voters/turnout | 18,774,195 | 60.88 | |||
| Source: Electoral Commission of Ghana | |||||
Wɔn a wɔtoo aba
[sesa]Nnipa bɛyɛ sɛ ɔpepe du nwɔtwe akyiri pɔ nson (18.7million) na wɔtwerɛɛ wɔn din gyee wɔn too mu sɛ wɔbɛtumi ato aba wɔ mantam du nsia no.[25] Wɔwiee abatoɔ no, wɔhunuu sɛ Asante mantam na wɔanto aba no koraa.
Beaeɛ A Menyaa Mmoa Firiiɛ
[sesa]- ↑ Elections in Ghana: 2024 Ghana Presidential and Parliamentary Election (in English), retrieved 2025-07-26
- ↑ LIVE UPDATES: 2024 general elections - Voting underway across Ghana in crucial Parliamentary and Presidential Elections (in British English), 2024-12-07, retrieved 2025-07-26
- ↑ Rowland Kpakete (2024-12-07), Ghana: What you need to know about 2024 presidential election (in British English), retrieved 2025-07-26
- ↑ Commonwealth report on Ghana’s 2024 elections highlights orderly process and urges enhanced transparency (in English), retrieved 2025-07-26
- ↑ "#GhanaPolls2024: Bawumia concedes defeat to Mahama" (in American English). 2024-12-08. Retrieved 2024-12-18.
- ↑ Adombila, Maxwell Akalaare; Akorlie, Christian (8 December 2024). "Ghana's former President Mahama wins election". Reuters. Retrieved 8 December 2024.
- ↑ "Mahama wins 2024 elections as Bawumia concedes defeat in 2024 elections". GhanaWeb. 8 December 2024. Retrieved 8 December 2024.
- ↑ Nunoo, Favour; Nesta Kupemba, Danai; Booty, Natasha (10 December 2024). "Victorious John Mahama promises new beginning for Ghana". BBC. Retrieved 13 December 2024.
- ↑ "Ghana's democracy stress tested – three milestones passed - The Nordic Africa Institute". nai.uu.se (in English). Retrieved 2025-02-07.
- ↑ "2024 Ghana Elections – Parliamentary Results". 3News (in American English). Retrieved 2024-12-18.
- ↑ "Ghana: Vote Counting using Majoritatrian and First-Past-the-Post —". ACE Project. Retrieved 7 December 2020.
- ↑ Kuwonu, Franck (13 February 2020). "Africa Watch: 2020 Is Election Season Across Africa". Modern Ghana.
- ↑ Ghana Parliament | Electoral system. Inter-Parliamentary Union (IPU).
- ↑ "2024 polls: Know all the key dates for upcoming NPP primaries". GhanaWeb (in English). 4 April 2023. Retrieved 12 May 2023.
- ↑ "Resign if you want to contest NPP presidential primaries – Group". Citi Newsroom. 11 January 2023. Retrieved 12 May 2023.
- ↑ Nyabor, Jonas (10 January 2023). "Ghana: Succession race kicks off after Trade Minister quits". The Africa Report. Retrieved 12 May 2023.
- 1 2 3 4 5 6 "Who leads NPP for 2024 presidential election?". Citi Newsroom (in English). 2 February 2023. Retrieved 12 May 2023.
- ↑ Dontoh, Ekow (4 May 2023). "Ghana's Bawumia Will Run for President Next Year, Graphic Says". Bloomberg (in English). Retrieved 12 May 2023.
- ↑ "Farmers will vote for me to become NPP's 2024 flagbearer – Afriyie Akoto". Citi Newsroom. 10 May 2023.
- ↑ "Kwadwo Poku: Unsuccessful NPP flagbearer aspirant content with three votes". Daily Graphic. 29 August 2023. Retrieved 28 November 2023.
- ↑ "NPP Super Delegates Conference: Regional break down of the results". Citinewsroom - Comprehensive News in Ghana. 26 August 2023. Retrieved 28 November 2023.
- ↑ Frimpong, Enoch Darfah (24 September 2023). "Alan Kyerematen quits NPP again, decides to contest 2024 as independent candidate". Daily Graphic. Retrieved 28 November 2023.
- ↑ Ghana election: Who are the candidates and what's at stake? (in British English), 2024-12-08, retrieved 2025-07-26
- ↑ 2024 PRESIDENTIAL ELECTION RESULTS – Electoral Commission, retrieved 2025-07-26
- ↑ Voting underway in Ghana's crucial 2024 elections, retrieved 2025-07-26